Pozlama sistemi nasıl çalışır?


Pozlama sistemleri markadan markaya değişse de özünde aynı mantığa göre çalışırlar. DSLR sistemlerinde lensten gelen görüntü aynadan yansıtılarak gövdenin üst bölümünde bulunan penta-prizma yada penta-aynaya ulaşır ve onun üstünde bulunan ölçüm algılayıcısı (İng:’metering sensor’) tarafından poz ölçümü yapılır. Seçilen ölçüm tipine göre gelen ışık miktarını değerlendiren ölçüm algılayıcısı, kendi veritabanını tarar ve çekmek istediğiniz kareye en yakın verinin pozlama değerini seçerek ölçümü gerçekleştirir. Buradaki ölçüm sistemi değeri EV cinsinden buluyor ve makineyi kullandığınız ayarlara göre gerekli ayarlamaları yapıyor olsa gerek .

Canon EOS 7D'nin ölçüm algılayıcısı

Canon EOS 7D’nin ölçüm algılayıcısı

Ölçüm yapılırken sistem, sahnedeki tonları grinin tonları olarak algılar ve sahnenin ortalama tonu %18 gri olacak şekilde ölçüm kararını verir. Yani sahnenizdeki ortalama ton %18 gri olduğu sürece doğru pozlama yapılır ki şaşırtıcı biçimde, çoğunlukla ortalama ton bu çıkmaktadır. Ama kimi durumlarda sahnenizde ağırlığı koyu ya da açık renkli nesneler oluşturabilir. Bu durumda sistem pozu hala ortalama tona göre hesapladığı için koyu tonlu nesnelerin olduklarından açık tonda çıkması, açık tonlu nesnelerin de olduklarından daha koyu çıkması olağandır. Bunu beyaz bir A4 çekerek deneyebilirsiniz. Ortalamanın beyaz olmasına rağmen sistem bunun ortalamasını gri olarak alacaktır ve fotoğrafınızda beyazlar gri olarak çıkacaktır. Orta tonlara örnek olarak beyaz ten, beton ve çimeni verebiliriz.

Ölçüm algılayıcısının konumu

Ölçüm algılayıcısının konumu

Günümüzde her firmanın kendine has uygulaması mevcuttur ve giderek daha fazla alandan ölçüm yaparak olabildiğince tutarlı sonuçlar elde etmeye çalışıyorlar. Burada bahsettiğimiz ölçüm şekli ön tanımlı olarak gelen çoklu-bölge ölçüm (İng:’Multi-zone Metering’) modudur. Yeni fotoğraf makinelerinde ölçümde ışık renkleri, odağın yapıldığı yer de dikkate alınarak daha da hassas ölçümler yapılabilmektedir.

Makinemin ölçüm modları nelerdir?

Mevcut DSLR sistemlerinde toplam 4 çeşit ölçüm modu mevcuttur. Elinizdeki modele göre bunlardan 3 ya da 4 tanesi makineniz tarafından desteklenmektedir. Genel kullanımda uç bir durum olmadıkça ön tanımlı olarak gelen ‘multi-zone’ işinizi görecektir ama ölçüm sisteminin zorlandığı durumlarda diğer ölçüm çeşitlerini de kullanabilirsiniz.

‘Multi-zone’ (Çoklu-bölge)

Markaların Multi-Zone/Çoklu-bölge ölçümü simgeleri

Markaların Multi-Zone/Çoklu-bölge ölçüm deseni simgeleri

Her DSLR ön tanımlı olarak kendi özel çoklu-bölge desenine sahiptir çünkü bu ölçüm modu çok güvenilirdir. Bu desenler firmalara göre farklı şekillerde isimlere sahiptir: 3D-Matrix (Nikon), Evaluative (Canon), Honeycomb (Minolta/Sony), Segment Metering (Pentax). Bu sistemin çalışması her bölümden okuma yapma, kendi kütüphanesindeki binlerce fotoğrafla karşılaştırma ve hesapladığı doğru ölçüm değerini kaydetmesi şeklinde çalışır. Bölgelerin şekli ve sayısı sistemden sistemde değişir ama en basit olarak ne kadar çok bölge varsa o kadar hassas ve doğru ölçüm yapılabilir diyebiliriz.

Ne zaman çoklu-bölge desenini kullanmalıyım?
Makine yanıltıcı ışıklara sahip zor bir sahneyle karşılaşıp bocalamadığı sürece bu modda kullanın.

‘Spot’ (Nokta) ve ‘Partial’ (Kısmi)

Markaların Nokta ölçümü simgeleri

Markaların Nokta ölçüm deseni simgeleri

Markaların kısmi ölçümü simgeleri

Markaların kısmi ölçüm deseni simgeleri

Kimi durumlarda tüm sahneden ölçüm almak yerine, sahnedeki küçük bir bölümden ölçüm alma ihtiyacı duyacaksınız. İşte bu durumlarda bu iki ölçüm modu imdadınıza yetişecek. İkisi de küçük bir bölgeden ölçüm yapar ama ‘spot’ modunda ölçüm yapılan alan çok daha küçük olduğu için daha hassas çalışmanıza izin verir. Çoğu DSLR modeli ikisinden birine sahipken (örnek: Sony A330) bazı modellerde (örnek: Canon EOS 5D) her ikisi birden bulunur. Canon’un giriş seviyesi kimi modellerinde ise nokta ölçüm deseni bulunmayıp sadece kısmi ölçüm deseni bulunur (örnek: Canon EOS 350D)

Ne zaman nokta ölçüm desenini kullanmalıyım?
Sahnede koyu veya açık tonların ağırlığı varsa makinenin ölçüm sistemi kendince doğru değeri verse bile fotoğraf genel anlamda ya çok açık ya da çok koyu olacaktır. Bunu engellemek için nokta ölçüm moduna geçip sahnenin orta tondaki bir bölümünden okuma yapıp poz kilidi ile pozu kilitleyin.

Center-weighted Average (Merkez ağırlıklı ortalama)

Markaların merkez ağırlıklı ölçümü simgeleri

Markaların merkez ağırlıklı ortalam ölçüm deseni simgeleri

Ölçüm modları içinde en eski olan desen budur. Çalışma mantığı da basittir. Ölçüm merkezi bölüme daha ağırlık verilerek tüm sahneden yapılır. Buna genelde ihtiyaç duymayacaksınız ama ender de olsa kullanma ihtiyacı duyabilirsiniz. Eskiden en çok kullanılan sistem bu olduğu için çoğu deneyimli kullanıcı hala bu modu tercih edebilmekte.

Ne zaman merkez ağırlıklı ölçüm desenini kullanmalıyım?
Nokta ölçümü kullanmayıp daha büyük bir alandan ortalama ölçüm almak istediğinizde poz kilidi ile birlikte kullanabilirsiniz.

Canon ölçüm deseni testi

Canon ölçüm deseni testi. Büyük halini görmek için resme tıklayınız.

Doğru ölçüm yaptığımı nereden bileceğim?

Çektiğiniz fotoğrafın doğru pozlanıp pozlanmadığını anlamanız zamanla deneyim kazandıkça kolaylaşacaktır. LCD ekranda fotoğraflara bakıp poz hakkında yorum yürütmek ise pek uygun bir yöntem değildir çünü LCD ekranlar bakıldıkları ortamın ışığından çok etkilenirler ve sizi kolaylıkla yanıltabilirler. Daha doğru yöntem ise histogram kullanmaktır.

Histogram günümüzde tüm DSRL modelleri tarafından desteklenen, fotoğrafınızdaki tonların siyahtan beyaza geçişini gösteren bir grafiktir. Histogramın en solu saf siyahı, en sağı ise saf beyazı temsil ederken orta bölümler orta tonları temsil eder. Tonal dengenin varlığı için histogramın ne sağa ne de sola dayalı olmaması tercih edilir yani genel bir sahnenin histogramında ağırlığın orta tonlarda olmasını tercih edilir. Histogram okumayı öğrenmek doğru pozlama ve ışık patlamaları nedeniyle detay kaybetmemek için önemlidir.

Histogram

Histogramında orta tonları ağırlıkta olan doğru pozlanmış bir kare.

Fotoğrafınızdaki her bir piksel histogramınızda da bir piksele karşılık gelmektedir yani 12MP’lik bir fotoğrafın histogramında da 12 milyon piksel temsil edilir. Mutlak doğru veya mutlak yanlış histogram diye birşey yoktur. Çektiğiniz fotoğrafın içeriğine göre ağırlık sağa veya sola kayabilir. Örneğin gece çekilmiş bir konser karesinde ağırlık siyah tonlardan yana olacaktır. Histogramda ilk etapta, ışık patlamasının asgaride olmasına dikkat etmeliyiz yani sola dayanmış piksel sayısını asgaride tutmalıyız. Bunun önüne geçebilmek için de ışık patlaması nedeniyle detayı kaybolmuş kısımları yanıp sönerek gösteren uyarıcılara (‘Highlight clipping warning’) dikkat etmeliyiz.

Işık patlamasına karşı bize uyaran sistemleri kullanmalıyız. Burada Photoshop'taki Adonw RAW arabiriminde ışık patlamalarını rahatlıkla görebiliyoruz. Daha büyük görmek için fotoğrafa tıklayın.

Işık patlamasına karşı bize uyaran sistemleri kullanmalıyız. Burada Adobe Photoshop’taki Adobe RAW arabiriminde kırmızı olarak gösterilen ışık patlamalarını rahatlıkla görebiliyoruz. Daha büyük görmek için fotoğrafa tıklayın.

Poz telafisi ne zaman gerekir?

Poz telafisi, ölçümü yaptığınızın bölgenin tonuna göre, makinenin ölçtüğü poza sizin manuel olarak poz ilave etmeniz veya azaltmanız şeklinde özetlenebilecek bir uygulamadır. Neden buna gerek duyarız? Fotoğraf makinesi çoğu zaman doğru pozlama yapsa da bazen sahnedeki farklı ışık durumları karşısında şaşırabilir. Fotoğrafta kendimiz nokta ölçümü yapsak bile ölçümü yaptığımız bölge eğer %18 gri tonunda değilse eksik ya da fazla pozlama oluşabilir. İşte bu gibi durumlarda pozlamaya müdahale edip, makineye şunu deriz: sen ölçümünü yap ama bana göre doğru pozlama için ölçtüğünden şu kadar EV farklı bir poz kullanmak gerekli. Poz telafisinin kullanım mantığı oldukça basittir. Eğer makine olması gerektiğinden az pozlama yapıyorsa + değerli poz telafisi uygularız. Makine olması gerektiğinden çok pozluyorsa da – poz telafisi uygulayarak toplam ışık miktarını azaltma yoluna gideriz.

Tüm DSLR fotoğraf makinelerinde poz telafisi için özel düğmeler bulunur. Bu düğmeler sayesinde hızlı bir şekilde makinenin pozlamasına müdahale edebiliriz. Poz telafisinin kullanımında poz ölçümünü makinenin yapıyor olması gerekir yani diyafram öncelikli, enstantane öncelikli modlarda çekim yapmak gibi. Manuel modda çekim yaparken poz telafisi kullanmanın mantığı yoktur çünkü manuel modda diyaframı ve enstantaneyi kendimiz belirleriz, makine poz ölçümü yapmaz.

Bir diğer kavram da poz kilididir. Poz kilidi ile kilidi kullandığımız anda ölçülen poz değerini kilitleyerek çekim sonuna kadar saklayabiliriz. Bunu özellikle konumuzun fotoğrafın merkezinde bulunmadığı ama ölçümü konumuzun bulunduğu bölümden yapmak istememiz halinde kullanırız. Çoğu makinede deklanşöre yarım basınca yapılan odak kilitme işleminde pozlamanın da kitlenmesi sağlanabilmektedir. İstenirse poz kilidi ile odaklama kilitleri ayrı ayrı da kullanılabilmektedir.

Bundan sonraki sayfalarda giriş seviyesi DSLR modelleri ağırlıklık olarak ölçüm deseni nereden değişir, poz telafisi ve poz kilidi nereden yapılır onları göstereceğiz.

Yorum yapın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.