Kompozisyonda Yardımcı Öğeler: Kontrast


Kontrast yani karşıtlık, zıtlık, hayatımızın vazgeçilmez kavramlarından olduğu için, fotoğraflarımızda da çok sık yer alır. Duyduğumuzda ilk olarak renk tonları arasında bir ilişki çağrışımı yapsa da, biçimsel olduğu kadar içeriksel kontrast da olağandır. Bu yazımızda kontrastın kompozisyon üzerindeki etkilerini inceleyeceğiz.

kontrast    Fr.contraste
1. Karşıt, aykırı, zıt.
2. Karşıtlık, aykırılık, zıtlık
Türkçede Batı Kökenli Kelimeler Sözlüğü

Ben kontrast yerine karşıtlık kelimesini kullanmayı tercih ediyordum ama benim dışımda herkes kontrast dediği için bir süredir ben de kontrast olarak kullanmaya başladım 🙂 Girişte de belirttiğim gibi kontrast biçimsel değil, içeriksel de olabilir ki bu durumda karşıtlık yerine çelişki kelimesi ile daha iyi karşılanabilir.

İsterseniz öncelikle biçimsel ve içeriksel ile ne kastettiğimize bakalım. Biçimsel kontrast, fotoğraf elemanları arasındaki görsel karşıtlığı, zıtlığı ifade eder. Bu elemanlar renk olabileceği gibi lekelerin fiziksel görünüşleri de olabilir. Yatay lekelerle dolu bir fotoğrafta bazı lekelerin dikeyde bulunması bu zıtlığa örnek olarak verilebilir.

En bilinen biçimsel kontrast da şüphesiz açık ve koyu tonlar arsasındaki farktan kaynaklanan kontrast olacaktır. Renkli fotoğrafta da kontrast önemli bir özelliktir ama siyah beyaz fotoğraftaki önemi çok daha fazladır. Kontrastı az olan fotoğrafların gücü daha azdır; bu nedenle siyah beyaz fotoğrafta kontrasta daha fazla dikkat edilir. Kontrastı çok arttırmak, orta tonları fotoğraftan çıkarıp sadece siyah ve beyaza sahip fotoğraflar elde etmek de mümküdür.

©Emre Uçar

©Emre Uçar

Biçimsel kontrast şu ya da bu şekilde her fotoğrafta yer alabilir çünkü çevremiz bu zıt ilişkilere örnek olacak lekelerle doludur. İçeriksel kontrast ise şans ile elde etmenin zor olduğu bir kontrasttır. Bunun için tam bir tanım vermek bile zor olmakta.  Kalfagil’e göre içerik kontrastından söz edebilmek için anlatımın özünde zıtlığın bulunması gereklidir.

Tanımı özümsemişsek de fotoğraftaki içeriksel kontrastı yorumlamaya kalktığımızda farklı fikirlere ve sonuçlara varabiliyoruz. Mesela içeriksel kontrasta örnek için ben aşağıdaki fotoğrafı seçtiğimde, Okan benimle aynı fikirde olmadı. Bence içeriksel kontrasta örnek çünkü içinde üç farklı giyiniklik seviyesinde leke bulundurarak içinde bulunduğunuz toplumun sahip olduğu çelişkileri görselleştirmeyi başaran bir fotoğraf olmuş. Siz de bu ve diğer fotoğraflar hakkında fikirlerinizi paylaşabilirsiniz.

277/365 - Eternal contrast of modernity, ©Okan Akan

277/365 – Eternal contrast of modernity, ©Okan Akan

Kalfagil biçimselle, içerikseliği ayırmış ama sanki bu ikisinin içiçe geçmesi de olası gibi gelmekte. Kalfagil kadar bilgim ve deneyimim yok ama görüşümü dile getireyim, ne de olsa bu benim yazım 🙂

272/365 - Stand by ©Okan Akan

272/365 – Stand by ©Okan Akan

Öncelikle üstteki ve alttaki iki fotoğrafın da çok iyi olduğunu belirtmeliyim 🙂 Üsttekinde farklı yöne bakmaktan kaynaklanan bir kontrast söz konusu. Peki bu biçimsel mi içeriksel mi? İçeriksel kontrast değil çünkü fotoğrafın özünde bir çelişki ya da zıtlık mevcut değil. Birbirlerinin şekillerini güçlendiren zıt yöne bakma nedeniyle şekilsel zıtlığın sağladığı biçimsel kontrast var demek daha doğru olacaktır.

Peki alttaki fotoğraf için ne diyebiliriz? Bu yorumlaması daha zor bir fotoğraf 🙂 İki kişiyi ortak noktada buluşturan içtikleri sigara olmakta. Fotoğrafın ismine baktığımızda Okan’ın da buna vurgu yaptığını hissedebiliriz yani basit eylemler insanları ‘eşit’ hale getirebilir. Beni düşündüren bir başka nokta ise her zaman aklımı kurcalayan, aç gezen insanların öncelikli bastırmaları gereken bu ihtiyaçları yerine günümüzde ciddi derecede pahalı olan sigarayı kullanmaya devam etmeleridir (bağımlılık olduğunun farkındayım). Parasız insanın pahalı sigara içmesi içeriksel kontrasta örnek olabilir ya da Kalfagil’in kitabında kullandığım ‘öküz altında buzağı aramak’ deyimi için bir örnek olabilir 🙂

283/365 - Smoking can equalize sometimes, ©Okan Akan

283/365 – Smoking can equalize sometimes, ©Okan Akan

Bundan sonraki iki örnek Recep Büyükgüzel’den. İlk karede polis memuruna sarılmaya çalışan sarhoş bir bayanı görmekteyiz. Bizde olsa copu yemişti diye düşünebiliriz 🙂 Japonya’da polis daha çok kurtulmaya çalışıyor gibi ki arkadan yaklaşma manevra yeteneğini de ciddi ölçüde azaltmıştır yani taktik bir yaklaşma söz konusu 🙂 Türkiye’de grevciye biber gazı sıkan polisimizi düşündüğümüzde aklımızdaki polis imajı ile çelişen bir durum söz konusu. İçeriksel karşıtlık var ziyebiliriz ama gene de diken üstünde gibi 🙂

Aşağıdaki fotoğraf ise bence içeriksel kontrasta bir örnek. Çok derin anlamlara sahip olması gerekmiyor ama ayaklarının altında bulunması gereken yolun sırtının altında bulunduğu bayan, bir çelişkiye imza atmış. Önden yürüyen iki kişi de bunu destekleyerek anlatıma katkıda bulunuyorlar.

Son örneğimiz ise Felix Lupa’dan geliyor. Okan bu kare için ‘Sen gelirken ben gidiyordum!’ şeklinde oldukça yaratıcı bir yorum getirdi 🙂  Gençliğin verdiği enerji ile spor amaçlı koşan soldaki insan ile bırakın koşmayı, bastonsuz yürümekte bile zorlanan sağdaki insanın yarattığı zıtlık içeriksel bir kontrasta neden olmakta.

©Felix Lupa

©Felix Lupa

Örneklerden de gördüğünüz gibi kontrast, fotoğrafın anlattığı şey yani fotoğrafın özü olabileceği gibi, anlatılmak isteneni desteklemek amacı ile de kullanılabilir. Örnek olarak ayakları alçıda olduğu halde koşan bir insan, dekolte giymiş oldukça yaşlı bir bayan gibi daha uç örnekler verebiliriz.

İçeriksel kontrast sokak fotoğrafçılığı gibi bir alanda deneyim, göz ve sabır gerektirir ama kurgusal fotoğrafta bunu elde etmek için planlı bir çalışma yatecektir 😉

Yorum yapın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.