Fotoğrafta denge


Fotoğraf çekerken görsel anlamda göz hoş gelen bir fotoğraf elde edebilmek için fotoğraftaki görsel öğelerin dengeli bir dağılıma sahip olması şarttır. Kompozisyon serimizin bu bölümünde kompozisyonun denge öğesi üzerine düşüneceğiz.

denge Resim, heykel ve mimarlık yapıtlarında, kullanılan öğelerin birbirlerini tartacak biçimde düzenlenmiş hali.
Kaynak: BSTS / Güzel Sanatlar Terimleri Sözlüğü (1968)

denge Herhangi bir olgunun türevinin sıfıra eşit olma durumu veya farklı etmenler altında değişen olgularda karşıt etmenlerin birbirine eşit olması ya da bir sistem söz konusu olduğunda sistemin değişmeme eğilimli durumu (konumu). Türkçedeki günlük kullanımdaki denge mekanik dengedir. Kaynak: Wikipedia

Temel eğitimin olmazsa olmaz derslerinden olan fizik ve matematik denince çoğumuzun aklına, öğrenci ‘seçme’ sınavlarımız sağolsun, ilk önce havuz ve denge (kaldıraç içerenler yani) problemleri gelir 🙂 Kimileri için bunlar hiç de hatırlamak istemeyecekleri kabuslar belki de ama denge konusunu hayatımız boyunca bilinçli ve bilinçsiz olarak hergün tecrübe etmekteyiz.

OKS 2007, Denge Sorusu :)

Ne demek istiyorum? Sabah oldu uyandınız, yataktan zor güç çıktınız, uyku mahmurluğunu üzerinizden henüz atamadınız ama elinizi yüzünüzü yıkadınız, üstünüzü değiştirdiniz, evden koşa koşa çıkıp otobüse güç bela yetiştiniz, tıka basa dolu olan otobüste elinize gelen ilk demire tutundunuz ve yorucu bir yolculuğun ardından işinize varıp uyanık olarak geçirdiğiniz zaman diliminin yarısında sabit olarak durduğunuz masanıza kuruldunuz.

Çoğumuz bu döngüyü hergün tekrar tekrar yaşamakta ve tüm koşturmaca içinde dengesini kaybetmeden ayakta durabilmeyi başarmakta. Dengemizi sağlamak için sürekli kafamızda denklem mi çözüyoruz? Elbette hayır! Belli bir hayat tecrübesinden sonra artık bunlar refleks olarak gerçekleştirdiğimiz şeyler. Peki 1 yaşındayken tüm bu koşturmacayı gerçekleştirebilecek denge bilgisine sahip miydik? Değildik 🙂

Bu yazımızda göreceğimiz ‘fotoğraf kompozisyonunda denge’ de diğer pek çok kompozisyon öğesi gibi zamanla, tecrübe ile kazanılacak bir bilgi. Bu nedenle ilk zamanlar hatalar yapacak olmanız oldukça doğal. Pes etmeden bol bol fotoğraf çekerek, çektiğiniz fotoğraflar üzerine düşünerek zamanla denge konusunda çok çabuk kararlar verebilecek hale geleceksiniz 😉

Fotoğraftaki denge konusunu sağlıklı anlatabilmek için bahsettiğimiz kaldıraç problemlerine benzer bir düşünce sürecine ihtiyaç duyuyoruz ama dediğim gibi, bu zamanla oturacak görsel bir yetenek yani korkuya mahal yok 🙂 Mesela yukarıdaki OKS sorusuna bakalım. Elimizde bir terazi var. Bu terazi aslında iki tarafında nesne konulacak bölümü olan bir terazi.

Sol ve sağ tarafa koyduğumuz cisimlerle bir denge durumunu yaratmaya çalışıyoruz. Eskiden pazarlarda gördüğümüz sebze ve meyve tartmak için kullanılan teraziden bahsediyoruz yani. Fotoğraftada bu terazi mantığı aynen geçerlidir. Ağırlıkların yerini görsel lekeler almaktadır ve lekelerin fotoğraf içindeki yerleşimleri ve nitelikleri denge/dengesizlik durumunu oluşturmaktadır.

Fotoğaf çerçevesi, şekli ne olursa olsun, bir adet merkez noktasına sahiptir (dörtgen türevleri için şeklin tam ortası). Lekelerin bu merkez noktasına olan uzaklıkları ana denge unsurunu oluşturur. Lekelerin nitelikleri ise boyutları, keskinlikleri (netlikleri) ve renkleridir. Sıcak renklere sahip lekeler, soğuk renklere sahip olanlara göre daha fazla ağırlığa sahiptir. Benzer şekilde keskin lekeler de, keskin olmayan lekelere göre daha fazla ağırlığa sahiptirler. Bunu metinle açıklamak için denklemler kullanmam lazım ama eski günleri yaşamamanız için bunu yapmayıp, örnek fotoğraflarla anlatım yolunu tercih ediyorum 🙂

©Okan Akan

Okan’ın bu karesinde arka ve ön planda öne çıkan 2 leke mevcut: soldan merkeze acele ile ilerleyen kişi ve sağdan merkeze doğru sakin sakin ilerleyen daha uzaktaki kişi. Denkleme bir de bu iki kişinin gölgeleri ekleniyor. Öncelikle insan-gölge ikililerini ele alalım.

Bu ikililer dikeyde denge oluşmasına yardımcı oluyorlar. Eğer kuru bir havada kare bu şekilde çekilmiş olsaydı denge kesinlikle fotoğrafın üst bölümünde oluşacaktı. Peki bu haliyle denge konusunda nasıl bir yorumlama yapabiliriz? Gölgeler daha az net olduğu için insan lekesi ile gölge lekesi arasında bire bir denge söz konusu değil, yani insan-gölge ikilisinde denge noktası, insan-gölge arasındaki orta noktada olmayıp insan lekesinin alt kısmında oluşuyor (Aşağıdaki şekilde daha anlaşılır bir şekilde görebilirsiniz).

Soldaki ve sağdaki ikili arasında da mesafe kaynaklı bir yatay denge söz konusu çünkü soldaki ikili daha büyük ve merkeze yakınken, sağdaki ikili daha küçük ve merkeze daha uzak (kaldıraç teorisini hatırlayın). Yatayda denge mevcutken, dikeyde denge noktası fotoğrafın merkezinden biraz daha yukarıda gibi. Okan’ın kadrajla oynamadığını biliyorum ama ben alttan biraz daha kırpardım 🙂

Şematik gösterimle denge

Bir sonraki fotoğrafımızda boyutça az yer kaplayan lekelerin (tekil güvercin yani) sayısal çokluğuyla tek bir büyük lekeyi dengelemesini görüyoruz.

©Okan Akan

Çoğul ve uzağın, tekil ve yakın ile oluşturduğu denge

Aşağıdaki karede ilk karedeki denge durumunun farklı bir yapıda görüyoruz. Soldaki bayan merkeze daha yakın, daha büyük bir leke oluştururken, sağdaki silik insan lekesi, daha uzaktaki konumu ile kareyi dengelemeyi başarıyor. Dikeyde ise fonda gördüğümüz sınırılı keskinliğe sahip yapı (İzmir Pasaport İskelesi olsa gerek :)), insan lekelerini dengeliyor.

©Okan Akan

Sonunda farklı yapıda bir denge fotoğrafına geldik 🙂 Cenk’in aşağıdaki fotoğrafına defalarca bakın, her seferinde göz-beyin ikilisi turuncu yağmurluğa odaklanacaktır. Denge, lekelerin boyutları ve keskinlikleri ile alakalı olduğu kadar renkleriyle de alakalıdır. Bu karede denge var mı yoksa baskın sola mı kaymış tam karar veremedim mesela 🙂

Denge konusunun bazen çok karmaşık olabileceğini de bu kareden anlayabiliyoruz. 15 dakikalık bir düşünmenin ardından cami ve insan lekelerinin toplamının turuncu rengi dengelediği sonucuna ulaştım. Yorum kısmında görüşlerinizi paylaşabilirsiniz 😉

©Cenk Tamay

Bu yazı, aşırı örnek fotoğrafa sahip olmayacak çünkü ana maddeleri açıklayan örnek kareleri verdikten sonra kendimi tekrarlamaya başlayacağım. Kapanışı Türkay’dan güzel bir kare ile yapalım 🙂 Kompozisyonun neredeyse yarısını kaplayan, keskin bayan lekesi ilgi alanı olduğu için doğal olarak ön planda ama karenin solunda yer alan sınırlı keskinliğe sahip insan lekeleri sayesinde genel bir denge söz konusu.

©Türkay Yılmaz

Yorum yapın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.