Bir Psikolojik Manipülasyon Yöntemi olarak “Gaslighting”

Hayır, deli değilsin!

Biz de bir dönem basın özgürlüğü ve siyasetçilerin yalanları çok tartışıldı. Bu aralar malum sebeplerden dolayı gündem değişti ortam sertleşti ve işin açığı pek kimseler böyle konulara değinmeye de cesaret edemiyor. Edecek kimse de kalmadı orası ayrı konu. Böyle konuları tartışmakta bizden bir hayli geride olan Amerikada ise ilginç durumlar yaşanıyor. Çiçeği burnunda başkan Trump’ın söylediği yalanları saptırmak için danışmanları bir deyim uydurmuşlar “alternative facts” yani alternatif gerçekler diye. Bir vatandaş da almış alternativefacts.com alan adını ve psychologytoday sitesinin “Gaslighting” temalı makalesine yönlendirmiş.

Özetleyeyim:

  • Amerikan başkanı açılış konuşmasındaki kalabalıkla ilgili bir yalan söylüyor.
  • Danışmanı onların yalan değil, alternatif gerçekler olduğunu söylüyor.
  • Bir başkası alternativefacts.com alan adını Gaslighting temalı bir makaleye yönlendiriyor.

Sanırım burada “Gaslighting” kelimesi hariç anlaşılmayan bir nokta kalmamıştır. Peki nedir bu gaslighting kavramı?

Malesef psikolojik bir terim olan kelimenin tam bir karşılığı yok. Gaz ışığı, gaz lambası diye çevirebiliriz ama o da kavramı açıklamaya yetmez. Dolayısıyla kelimenin tam olarak nerden geldiğini bilmekte fayda var.

Kelime 1930’lar da oynanan bir tiyatro oyunundan alıyor ismini. Daha sonra “Angel Street” adıyla sinemaya da uyarlanan bu filmde Jack karısı Bellanın psikolojisini manipüle etmek için her gün gaz lambasının ışığını biraz kısıyor. Karısı bu lambanın ışığı azaldı mı diye sorduğunda ise sert bir şekilde karşılık verip kadını aşağılıyor. Sonuç olarak Bellanın kendine güvenini yitirmesini ve acaba kafayı mı yedim sorusunu sormasını hedefliyor. Filmle ilgili daha fazla spoiler vermeye gerek yok. Gaslighting terimi ile ilgili genel bir izlenim edinmişsinizdir.

Gaslighting, bir kişi ya da varlığın daha fazla güç kazanmak amacıyla bir kişinin kendi varlığını sorgulatmasını sağlamak amacıyla kullandığı taktiksel davranışlardır. Düşünebileceğinizden çok daha etkilidir ve hemen hemen herkes bu taktiğe maruz kalabilir. Narsistlerin, diktatörlerin, kült liderlerin sıkça kullandığı bir yöntemdir. Yavaşça uygulanır bu yüzden kurban beyninin ne kadar yıkandığının farkına bile varmaz.

Gaslighting yöntemini kullananlar genellikle şu teknikleri uygularlar:

  1. Bariz yalanlar söylerler: Apaçık yalan olduğunu bilirsiniz ve bunu saklamadan yüzünüze karşı söylerler. Neden bu kadar açık yalan söylerler? Bir örnek oluştururlar, bundan sonra bu kişinin ne zaman yalan söylediğini ne zaman doğruyu söylediğini bilemezsiniz.
  2. Söylediklerini inkar ederler, kanıtınız olsa bile: Söylediği bir şeyi, ya da yaptığı, açık bir şekilde bilirsiniz hatırlarsınız ama onlar kesin bir şekilde inkar ederler. Siz de kendinizi sorgulamaya başlarsınız bir süre sonra. Belki de söylememiştir diye düşünmeye başlarsınız.
  3. Size yakın ve değerli olanı silah olarak kullanırlar: Kimliğinizin sizin için ne kadar değerli olduğunu bilirler. Ailenizin sizin için ne kadar değerli olduğunu bilirler ve ilk fırsatta onlara saldırırlar.
  4. Zamanla sizi yıpratırlar: Gaslighting tekniği ile ilgili en sinsi nokta da budur. Yavaş yavaş ve zamana yayılarak yapıldığı için pek fark edilmez. En kendine güvenen insanlar bile kendini sorgulamaya başlar. Bu sacın üzerindeki kurbağa benzetmesi gibidir. Sac o kadar yavaş ısıtılır ki kurbağa ayaklarının altındaki sacın ısındığını anlayamaz. Ama yanar…
  5. Sözleri ile davranışları birbirini tutmaz: Bu tekniği uygulayan biriyle uğraşırken söylediklerine bakmayın, yaptıklarını dikkate alın. Çünkü söyledikleri hiç bir anlam ifade etmez.
  6. Kafanızı karıştırmak için pozitif değerlendirmelerde bulunurlar: Sizi kendinizden şüphe edecek hale gelen bu kişi bir bakmışsınız sizi öven sözler söylüyor. Amacı sizi daha da manipüle etmek. Artık onların yalanları hakkında şöyle diyeceksiniz: ” Ben kesin yanılıyorum, bu adam o kadar da kötü biri değil”. Övdüğü konuya da dikkat edin, belki de onun işine gelen bir noktanızı övüyordur.
  7. Karışıklığın insanı zayıflattığını bilirler: Bu tekniği uygulayanlar bilir ki insanlar stabil ve normal olmayı severler ve bunun altını oymak ve herşeyi sürekli sorgulamanız için uğraşırlar. Siz kendinizi daha stabil ve normal hissettirecek birilerini ararken gaslighter çıkar karşınıza…
  8. Yansıtırlar: Kendi davranışlarını sizinmiş gibi yansıtırlar. Mesela; yalancıdırlar, sizi yalancılıkla suçlarlar, alkoliktirler, sizi alkolik olmakla suçlarlar… Bunu o kadar yoğun yaparlar ki, siz onun davranışlarını unutup kendinizi savunmaya başlarsınız.
  9. İnsanları sizin karşınızdaymış gibi göstermeye çalışırlar: Bak şu da senin şöyle olduğunu düşünüyor, bak bu da bu konuda benimle aynı fikirde gibi sözleri çok duyarsınız. O insanların bu sözleri gerçekten söylemesi gerekmez. Sürekli yalanlarından bir tanesidir sadece…
  10. Size ve diğerlerine kafayı yediğinizi söylerler: Size sürekli kafayı yediğinizi söylerler. Bu en etkili silahlarıdır çünkü küçümseyicidir. bunu diğer insanlara da söylerler ki siz onun hakkındaki gerçekleri anlattığınızda siz inanmazlar.
  11. Başka herkesin yalancı oluğunu söylerler: Size sürekli diğer herkesin yalancı olduğunu (ailenizin, medyanın…) söylerler. Gerçekliğinizi sorgulatmanın bir yöntemidir.

Allah hepimizi bu sapık psikolojik teknik ve yöntemlerden korusun.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: