Bir Psikolojik Manipülasyon Yöntemi olarak “Gaslighting”

Hayır, deli değilsin!

Biz de bir dönem basın özgürlüğü ve siyasetçilerin yalanları çok tartışıldı. Bu aralar malum sebeplerden dolayı gündem değişti ortam sertleşti ve işin açığı pek kimseler böyle konulara değinmeye de cesaret edemiyor. Edecek kimse de kalmadı orası ayrı konu. Böyle konuları tartışmakta bizden bir hayli geride olan Amerikada ise ilginç durumlar yaşanıyor. Çiçeği burnunda başkan Trump’ın söylediği yalanları saptırmak için danışmanları bir deyim uydurmuşlar “alternative facts” yani alternatif gerçekler diye. Bir vatandaş da almış alternativefacts.com alan adını ve psychologytoday sitesinin “Gaslighting” temalı makalesine yönlendirmiş.

Özetleyeyim:

  • Amerikan başkanı açılış konuşmasındaki kalabalıkla ilgili bir yalan söylüyor.
  • Danışmanı onların yalan değil, alternatif gerçekler olduğunu söylüyor.
  • Bir başkası alternativefacts.com alan adını Gaslighting temalı bir makaleye yönlendiriyor.

Sanırım burada “Gaslighting” kelimesi hariç anlaşılmayan bir nokta kalmamıştır. Peki nedir bu gaslighting kavramı?

Malesef psikolojik bir terim olan kelimenin tam bir karşılığı yok. Gaz ışığı, gaz lambası diye çevirebiliriz ama o da kavramı açıklamaya yetmez. Dolayısıyla kelimenin tam olarak nerden geldiğini bilmekte fayda var.

Kelime 1930’lar da oynanan bir tiyatro oyunundan alıyor ismini. Daha sonra “Angel Street” adıyla sinemaya da uyarlanan bu filmde Jack karısı Bellanın psikolojisini manipüle etmek için her gün gaz lambasının ışığını biraz kısıyor. Karısı bu lambanın ışığı azaldı mı diye sorduğunda ise sert bir şekilde karşılık verip kadını aşağılıyor. Sonuç olarak Bellanın kendine güvenini yitirmesini ve acaba kafayı mı yedim sorusunu sormasını hedefliyor. Filmle ilgili daha fazla spoiler vermeye gerek yok. Gaslighting terimi ile ilgili genel bir izlenim edinmişsinizdir.

Gaslighting, bir kişi ya da varlığın daha fazla güç kazanmak amacıyla bir kişinin kendi varlığını sorgulatmasını sağlamak amacıyla kullandığı taktiksel davranışlardır. Düşünebileceğinizden çok daha etkilidir ve hemen hemen herkes bu taktiğe maruz kalabilir. Narsistlerin, diktatörlerin, kült liderlerin sıkça kullandığı bir yöntemdir. Yavaşça uygulanır bu yüzden kurban beyninin ne kadar yıkandığının farkına bile varmaz.

Gaslighting yöntemini kullananlar genellikle şu teknikleri uygularlar:

  1. Bariz yalanlar söylerler: Apaçık yalan olduğunu bilirsiniz ve bunu saklamadan yüzünüze karşı söylerler. Neden bu kadar açık yalan söylerler? Bir örnek oluştururlar, bundan sonra bu kişinin ne zaman yalan söylediğini ne zaman doğruyu söylediğini bilemezsiniz.
  2. Söylediklerini inkar ederler, kanıtınız olsa bile: Söylediği bir şeyi, ya da yaptığı, açık bir şekilde bilirsiniz hatırlarsınız ama onlar kesin bir şekilde inkar ederler. Siz de kendinizi sorgulamaya başlarsınız bir süre sonra. Belki de söylememiştir diye düşünmeye başlarsınız.
  3. Size yakın ve değerli olanı silah olarak kullanırlar: Kimliğinizin sizin için ne kadar değerli olduğunu bilirler. Ailenizin sizin için ne kadar değerli olduğunu bilirler ve ilk fırsatta onlara saldırırlar.
  4. Zamanla sizi yıpratırlar: Gaslighting tekniği ile ilgili en sinsi nokta da budur. Yavaş yavaş ve zamana yayılarak yapıldığı için pek fark edilmez. En kendine güvenen insanlar bile kendini sorgulamaya başlar. Bu sacın üzerindeki kurbağa benzetmesi gibidir. Sac o kadar yavaş ısıtılır ki kurbağa ayaklarının altındaki sacın ısındığını anlayamaz. Ama yanar…
  5. Sözleri ile davranışları birbirini tutmaz: Bu tekniği uygulayan biriyle uğraşırken söylediklerine bakmayın, yaptıklarını dikkate alın. Çünkü söyledikleri hiç bir anlam ifade etmez.
  6. Kafanızı karıştırmak için pozitif değerlendirmelerde bulunurlar: Sizi kendinizden şüphe edecek hale gelen bu kişi bir bakmışsınız sizi öven sözler söylüyor. Amacı sizi daha da manipüle etmek. Artık onların yalanları hakkında şöyle diyeceksiniz: ” Ben kesin yanılıyorum, bu adam o kadar da kötü biri değil”. Övdüğü konuya da dikkat edin, belki de onun işine gelen bir noktanızı övüyordur.
  7. Karışıklığın insanı zayıflattığını bilirler: Bu tekniği uygulayanlar bilir ki insanlar stabil ve normal olmayı severler ve bunun altını oymak ve herşeyi sürekli sorgulamanız için uğraşırlar. Siz kendinizi daha stabil ve normal hissettirecek birilerini ararken gaslighter çıkar karşınıza…
  8. Yansıtırlar: Kendi davranışlarını sizinmiş gibi yansıtırlar. Mesela; yalancıdırlar, sizi yalancılıkla suçlarlar, alkoliktirler, sizi alkolik olmakla suçlarlar… Bunu o kadar yoğun yaparlar ki, siz onun davranışlarını unutup kendinizi savunmaya başlarsınız.
  9. İnsanları sizin karşınızdaymış gibi göstermeye çalışırlar: Bak şu da senin şöyle olduğunu düşünüyor, bak bu da bu konuda benimle aynı fikirde gibi sözleri çok duyarsınız. O insanların bu sözleri gerçekten söylemesi gerekmez. Sürekli yalanlarından bir tanesidir sadece…
  10. Size ve diğerlerine kafayı yediğinizi söylerler: Size sürekli kafayı yediğinizi söylerler. Bu en etkili silahlarıdır çünkü küçümseyicidir. bunu diğer insanlara da söylerler ki siz onun hakkındaki gerçekleri anlattığınızda siz inanmazlar.
  11. Başka herkesin yalancı oluğunu söylerler: Size sürekli diğer herkesin yalancı olduğunu (ailenizin, medyanın…) söylerler. Gerçekliğinizi sorgulatmanın bir yöntemidir.

Allah hepimizi bu sapık psikolojik teknik ve yöntemlerden korusun.

Yorumlar 1

  • Bu teknik su anda ayni evde yaşadığım annem tarafından bana uygulanıyor. Kendimi bildim bileli, en ufak konularda bile yalan soyler ve asla utanmaz. Yıllarca maddi destekte bulundum ama ,isten ayrılmak zorunda kaldım sağlık sebeplerinden dolayı, su an ıssız olduğum ve para veremedigim için ve bipolar bozukluktan muzdarip olduğum için herkese benim deli olduğumu anlatıyor . Esyalarimin yerlerini değiştiriyor, saklıyor, veya çöpe atıyor. Bazilarina gozumle sahit oluyorum. Halusunasyon gordugumu iddia ediyor. Bipolar tedavisi aldığım donemde onun bu aci ceker halimden zevk aldığını farketmistim ve anlam verememistim. Geçenlerde evde bulunan kauçuk ağacını kesti. Mutfağın önüne attı. Gittim baktım ,ağacın yarısı ve bıçak mutfağın önünde duruyor? `Allah Allah acaba bu sefer ne mesaj vermeye calisiyor ? `diye düşündüm. Üzerime atacağını zaten biliyorum. Mutfağa girdim, ocağı yakmış ve çakmağı ateşe nerdeyse değecek bir noktaya koymuş. Onu aldım oradan. Neyse babam geldi. Mutfak kapısında görünce ağacı dedi ki, bunu kim kesti? O da benim odami işaret ederek, karşıki yatana sor! Dedi. Bu arada ben calisamadigim için evde yaymakla suclaniyorum. Tabii bizim peder onun bu lafina inanmadı. Çünkü ben zarar veren biri, yalancı ve iftiraci biri hic olmadım. Direkt dedi ki, niye kestin ağacı? Hem de bu ağaç zehirli!
    Bizim gaslighting uygulayan sapigimiz direksiyonu direkt kırdı ve yüzünde hic pembelesme, dilinde hic kekeleme, utanma filan yok. Profesyonel yalancılık danışmanı.
    Dedi ki: amaan birinin isine yarar, bahçeye diker, dedi.
    Peder de bu milletin çocuğunu zehirler. Niye kestin diye payladı. Ama utanma bir yana yeni yapacağı kötülükler için bir motivasyon kaynağı oldu.
    Ev işlerine yardim edeyim dedim. Yemek , bulaşık ,temizlik ile uğraştım. Bu sefer kendisini gösterecek ,sizlanacak alanı kalmadı. Çünkü sürekli sokakta onun bunun giybetinin, ayıbını araştırmanın peşinde. Peder benim yemekleri övmeye başlayınca , bu sefer yeni yaptığım turşuların kapaklarını gevsetmeye başladı. On beş gün boyunca tursu kapağı sıkıştırdım.
    Mutfaktan kazara cikmayagoreyim,yemeğin içine birşeyler katmaya başladı. Ekseri sirke.
    Peynir salatasinda pek hoş olmuyor doğrusu! Ya da peynir yapmak için kenara koyduğum sütün içinden bir suru karınca toplamak.
    İşyerinden ayrılırken bir miktar tazminat almıştım, pazar ihtiyaçlarını görüyorum. Aldığım sebzeleri çöpe atması veya saklayıp bir hafta sonra ya ortaya atması veya bu nerde diye kazara pederin yaninda sorarsam buzdolabının bir yerinden çıkarması. Ya ben iftira atiyorum, ya Hır çıkarmaya çalışıyorum, ya da hayal görüyorum yani deliyim. Her şekilde kendisini üste çıkaracak bir argümanı var. Mesela şarj aletlerimin ucunu büker. Peder beş altı tane toptan almis, benim yaptığımı söyledi. Nerden cikardin dedim. Sen delisin dedi. Ayni kaba …temelde. Ama peder biraz daha insaflı. Beni sokağa artırmaya çalışıyor ornegin. Gecenlerde peder bu evden ayrıl başlıklı bir konuşma yaptı. Ben de ayrildigim işyerinden bir tazminat bekledigimi söyledim. O da tamam bekleyelim deyince, hanimimiz dedi ki kocasına: Onunla birlikte sen de yanacaksın, bu kışı ogullarimin yaninda geçireceğim! Demek ya o ya ben ` e kadar götürdü meseleyi. Ve yemin ediyorum hicbir şey yapmadım. Yapmaya çalıştıklarını önce anlamlandırmadim. Sonra etraftan mesela kardeşim, dayım, yengem , komsular, abim… Bu kişilerle arami bozduğunu fatkettim. Çünkü onun kullandığı kelimelerle konuşuyorlardı. Malum kelime dağarcığımız dardır. Bir de kadın yalancı olduğundan 35 yildir zaten tanıyorum, tarzını. Başkalarıyla ilişkilerini. Oysa paraya ihtiyacı vardı sekiz ay önce, yine oğulları vermedi, ben vereyim dedim. Onbin TL lık bir rakam. Benim için önemli bir para ve alamayacak olmama rağmen. Çünkü artik çalışma ortamı benim için çok zor. İyileşme dönemin deyim ama mesai yapamam. Boyle is de yok . Neyse hayatta en sevdiği şeyin para olduğunu düşünürken , bunun onu mutlu edeceğini düşünürken, gaslighting i her gecen gün arttırdı. Ben de parayı vermedim. Herkese de yediği haltlari anlattım. İki kişiye hastaneden aldığım raporu gösterdim. Çünkü benim deli olduğumu hastaneye yatmam gerektiğine ikna etmeye çalışıyor milleti. Beni kasıtlı olarak strese sokarak kendisine saldirtmaya çalışıyor. Ben de sinirini bozmak için la Campanella yi dinlemeye başlıyorum. Ya da kahkahayi basiyorum. Zaten pederin üstünde de manipülasyon tekniklerini uygulamaya çalıştığı için ,eskiden ayırmaya çalışırdım, birbirlerine giriyorlar. Ben de özellikle ortamda bulunup onun yüzüne dikkatlice bakıyorum. E ben deliyim, ne yapsam yeridir değil mi???
    Maalesef bu evde yaşamak zorunda olduğum için bu durumla basetmek zorundayım. Simdi noldu,evislerine elimi surmuyorum.Yiyeceğim yemek varsa gider yaparım. Bulasiklari bırakıyorum. Çok sevdiği evislerini yapsın bakalım. Ayağına kursun sıktı. Oysa , bi iki komşuya deseydi, bak kızım ne güzel evisi yapıyor, hem kafasını dağıtıyor, hem beni yorulmaktan kurtarıyor. Ben de biraz elişi yapayım filan. Biraz kafa çalışsa bunu yapar. Boyle de manipüle edebilir. Ama sizi hiç sevmiyorsa, mutlaka su yolunu bulur. Demek ki istenmeyen gebeligim hahahaaaa.
    Siz boyle yapın demiyorum ama sakinliginizi Koruyun, bu çok önemli. Çünkü ilk seferinde sakinligimi koruyamayip sacindan tuttum ve yere yatırdım. Bana uzun sure sistematik işkence uygulamıştı ve en sonunda baktı olmadı , pederin yaninda üstüme yürüdü. Dövme maksatlı. Ben de dayanamadım. Sonuç: Uç hafta zıııttt Erenköy.
    Sizde şiddet olmasın. Onlarin amacı sizi duygusal olarak yaralamak, sonrasında kendine önce sözlü sonra fiziksel saldırı yapmanızı sağlamak. Ve bir iki sahit önünde. Benim olayimda peder ve erkek kardeşim vardı.
    En sonunda erkek kardeşimi de bana düşman etti ağlamalar, son derece kedicik bir ses tonuyla kendini mağdur göstermeleri…
    Daha ne entrikalar, akrep burcu bu arada.
    Onun bu manipülasyonları dolayısıyla bir dönem evden de atıldım bu arada. Yeni bir ev buldum. Ama hazırlıksız olunca zor oluyor. Psikiyatriste bunları anlatmıştım. Herşeye rağmen aglamadigimi söylediğimde, sana aciyorum ,demişti. Bak Dr acidi ,annem acimadi gahahaas
    Sonra da manik atak geldi…
    İyileşme surecim en az bir yıl sekteye uğradı.
    İnsanları gözünden tanidigimi düşünen ben, yıllarca annemin babamın elinden eziyet çektiğini düşünmüştüm. Oysa bugün biliyorum ki o exact manada bir narsist. Habis bir ruh. Bunları yapmaktan zevk alıyor.
    Onun istedigi yönde ilerleyip neden ona bu zevki yasatayim ki??
    Sandra Lee nin videolarında ki gibi ruhu irin kapli. Kendi yaptı.
    Bu kişiler böyle, degistiremiyorsynuz.
    Ne yıllarca dedikodudan vazgeçti. Ne de israrla neden yalan söylüyorsun diye defalarca anlatmam a rağmen bu huydan vazgecti. Babasi kucukken olmus filan. Sen de bana hc sarilip opmedin. Diye baslayayim ben de…
    Ben de anasi babasi var gorunup olmayanlardanim. Senin gibi şerefsizlik yapmiyorum ama.
    Bir de bu içten gelen birşey. Bu kadın bu teknikleri bir yerden ogrenmedi. Zor yazı yaziyor. Teknolijiyi hic bilmez.
    Hasili sorun sizde değil onlarda. Aman dikkat sizi şiddete yönlendirip kendilerini mağdur gösterme pesindeler. Oyuna gelmeyin. Sabırlı olun.
    Umarım yararlı olmuştur. En yakınım. Yıllarca kendimi kullandirttigim için farkına varamadim. Su an biliyorum. Bence bu bir suç. Cezası olmalı. Uç hafta cidden pis ve esyalarinizin çalındığı bir yerde kalmak, uç haftada iki kere sacimi yikadim o kadar. Allah korusun. Hurriyetten mahrum bırakma.
    O gün var ya Allah İn vaad ettiği , evladın ana babadan , ana babanın evlat tan kaçacağı gün. İste benden kacacaklar. Ben de olduğum yerde duracagim, gelmelerini bekleyeceğim. Mesela yeni pantolonumu niye yirttigini ve bunu soyledigimde kendisine iftira attigimi itiraf etmesini isteyeceğim….

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir